Çarpık Şefaat Anlayışına Müdahale

Bu akşam ki tefsir sohbetimizde Bakara suresi 255. Ayeti işledik. Bu ayetin özel adı Ayet’el Kursi. Ayet çok özel bir ayet zira Rabbimiz kendini tanıtıyor bize. Asıl olan ayeti anlamadan ezbere okumak değil iliklerimize kadar anlamak hissetmek ve hazmetmektir.

Ancak bu yazımda ayetin “Kim O’nun izni olmadan şefaat edebilir” cümlesini konu edineceğim. Zira şefaat konusu maalesef Müslüman toplumda çarpık bir pozisyona gelmiş. Bunun düzeltilmesi gerrekiyor. Genel olarak insanımızın şefaat algısı şu şekilde: Peygamberimiz bize şefaatçi olacak, kesin kabul edilecek bir dua hakkı var onu da ahirete bırakmış ayrıca şefaatini ümmetinden büyük günahı olanlara yapacak e o zaman kesin kabul edilecek dua hakkını bizim için kullanacaksa o zaman biz kurtulacağız. Yeter ki Muhammed ümmetinden olmuş olalım ve elhamdülillah Müslümanım diyelim.”  Şimdi halkta yer edinmiş böyle bir anlayış var. Bu anlayışa sebeb olanlara sorsak tabi onca ek açıklama yapacaklar öyle değil şöyle, ama şöyle olsa ama böyle olsa o zaman olur gibisinden cevaplar vereceklerdir. Bu cevaplar verilse bile halkta böyle bir sapma var. Bu sapma maalesef Mekke müşriklerinin putları aracı görmelerindeki eminliğe benziyor. Bizim bu konuda Müslüman kardeşlerimizi uyarmamız lazım. Zira Kur’an’da genel anlamda şefaatin olmadığı herkesin kendi amelleri ile huzura geleceği, dostluğun alış verişin şefaatin işe yaramayacağı şeklinde net ifadeler var. Aslında bakılırsa asıl sorun bu konuya önce Kur’an ne diyor demeden yaklaşmakla başlıyor. Merkeze Kur’an alınmadan hareket etmenin sonucu olduğunu düşünüyorum.

Şimdi garanti kurtuluş mantığının sakat olduğunu çok çeşitli yönlerden çürütebiliriz. İlk olarak bu anlayışı Yahudilerde görüyoruz. Bunu Kur’an’dan öğreniyoruz. Diyorlar ki, biz Allah’ın sevgili çocuklarıyız bize ateş dokunsa bile birkaç günü geçmez. Kur’anın cevabı net: Bunu size kim söyledi? Kur’an bunu reddediyor. Bu mantığa benzer değil mi bizdeki çarpık şefaat anlayışı...

Ayrıca Kur’an birçok ayette müşriklerin kendi başlarına ürettiği putların aracı edilmesini açıkça reddediyor. Ancak biz adeta putları kaldırıp yerine Peygamberimizi aleyhisselamı koymuşuz. Böyle deyince putların şefaati tabi ki reddedilecek ama peygamberle putlar bir mi? Bir değil ama sen kendi zihninde peygamberimizin Allah’a yakın olması hasebiyle nasıl olsa Allah onun duasını geri çevirmez diyerek bir senaryo oluşturuyorsun. Öyle benziyor ki birbirine... Hadislerden öğreniyoruz diyeceksin belki ama o hadisler ne kadar sahih ve bu konuda Kur’anla ne kadar uyumlu. Ayrıca şefaati nakzeden rivayetleri neden görmüyorsun. Buna bakmak zorundasın sevgili kardeşim.

Bak mesela Allah Kur’anda peygamberimize hitaben diyor ki: “Sen o münafıklar için 70 kere istiğfar dilesen yine kabul edilmeyecek.” E onlar münafık! Münafık ama şunu anlıyoruz ki peygamberimizin duası geri çevrilebiliyor. Bunu görmek gerek önce... O nedenle zihnindeki garanti kurtuluşu bırakıp onun yerine gerçek iman ve gerçek salih amel üretmenin peşine düşmelisin. Mizanda ameller tartılacak sen ne ameller ürettin bunun telaşına düşmelisin. Ayrıca amel derken sadece namaz ve orucu düşünme... Salih amelin kapsamı geniş. Bu ayrı bir konu. Bu arada namaz ve oruç da çok önemli farzlardır.

Hadis rivayetleri diyorsun ama mesela peygamberimizin o meşhur rivayette “kızım Fatma! Baban peygamber diye güvenme sakın” ifadesi malum. Bu rivayet bile çok net olarak peygamberimizin ahirette garanti kurtarıcı özelliğinin olmadığını gösteriyor.

Ahkaf suresi 9.ayetine bakar mısın: “De ki: 'Ben peygamberlerin ilki değilim. Bana ve size ne yapılacağını da bilmem. Ben sadece bana vahyolunana uyarım ve ben apaçık bir uyarıcıdan başka bir şey değilim”. İyi düşün lütfen.

Zümer suresi 19 ayetine bakalım: “Hakkında azap sözü gerçekleşmiş kimseyi (sen mi kurtaracaksın)? Ateşte olanı sen mi kurtaracaksın” Net değil mi? Azap sana hak olmuşsa peygamber kurtaramayacak.

Şimdi bu çarpık anlayış beraberinde başka çarpıklıkları getiriyor. Peygamberimizin şefaatine nail olmak için sünnetleri aksatmamalı ve bol bol salavat çekmeliyiz. Ee ne olacak sonra, Allah bizi cehenneme atarsa bari peygamber kurtarsın. Onun listesine girelim. Yok kardeşim böyle bir anlayış. Ne Kur’ana ne de sahih rivayetlere uyuyor. Artık bu konuda herkes cesurca konuşmalı. Allah yerine sanki peygamberi razı etme çabası çıkıyor ortaya.

Şimdi bu konu hassas. Bu konuda bir düzeltme yapmayı niyetindeyken bu defa bizi anlama yerine bazıları maalesef “bu adam peygamberin değerini düşürüyor” gibi ucuz saldırılar yapabilir. Hayır asla. Peygamber çarpık anlayışlarla asla değer bulmaz bilakis bizim bu tavrımız peygamberin takdirini kazanacak bir tavır. Rivayetlerde geçiyor, bir kadın peygamberi övme adına “aramızda gaybı bilen biri var” diyor, peygamber anında susturuyor kadını, “gaybı ancak Allah bilir” mealinde bir cevap veriyor. Yani peygamberimiz nerede kendisine karşı aşırı yüceltmeci bir tavır görürse itiraz ediyor ve düzeltiyor. Zira peygamber biliyor tevhid akidesi aşırı sevgilerden de dolayı bozuluyor.

Başka ayetler de var. En meşhuru zümer 44:“Şefaatlerin tümü Allaha aittir”. Yani sen kafana göre kendine şefaatçi seçemezsin şefaatin kabul edilmesi Allah’ın elinde olacaktır ve kimin şefaat edeceğini de o belirleyecektir. Evet bazı ayetlerde “hakka şahitlik edenler müstesna” ifadeleri var. Ancak onların şefaat etmesi de garanti kurtuluş anlamına gelmiyor. Şefaat var mı, diyelim ki var dedik. Bi bakıyorsun adam kafadan diyor ki o zaman bu hak önce peygambere yakışır. Bunu sen söylüyorsun. Bir kere Kur’an’da net bir ifade yok peygamberimizin yapacağına dair. Bilakis başta da dediğim gibi Kur’an bu konuyu iptal edip kapatmaya çalışıyor. Ama 👉 bir istisna ifadesi ile onlarca ret ayetini görmezden geliyorsun.

Ben şefaati ancak şöyle anlaşılabileceğini düşünüyorum: Dua. Evet peygamberimiz ya da bir başkası dua edebilir. Bu dünyada da ahirette de. Ama sendeki yanlış olan algı şu: Peygamberimiz rica ederse Allah onu kırmaz kesin duasını kabul eder ve biz de kurtuluruz. Bu algı yanlış. Seni ancak hakiki imanın ve bu imana dayalı işlediğin gerçek salih ameller, ibadetler kurtarabilir. Elbette Allah’ın yargısı hesabı ve rızası sonucunda...

Mesela aklıma geldi. Fatır suresi 10. Ayet: “Güzel sözler Allaha yükselir, o güzel sözleri de Allaha ulaştıracak olan salih amellerdir” Kur’an’a odaklanırsan şunu göreceksin, kendi emeğin, çaban ve halis niyetine bakacak Allah. Yoksa muhammed ümmeti kontenjanı, tarikat kontenjanı gibi şeyler değil. Amacım seni uyandırmak. Bu işi ciddiye al. Göstermelik, ezbere amellere değil. Tam da hayata dokunan ve ıslah edici sonuçlar üreten salih amellerin var mı yok mu? Fitne fesat üretmiş misin üretmemiş misin? Niyetinin farkında mısın? Zulme karşı duruşun var mı yok mu?

Yazıyı uzatmamak için kısa kısa yazıp geçiyorum ama İsa peygamberin bir diyaloğunu da yazayım. İsa peygamber kendi ümmetinin düştüğü teslis inancı hakkında Allah tarafından kendisine sual sorulurken verdiği cevap şu: “Eğer onlara ceza verirsen, onlar Senin kullarındır. Eğer onları bağışlarsan Sen, sadece Sen, kudretli, hikmet sahibi ve hükümransın.” (maide:118) önceki birkaç ayetten itibaren bakabilirsin. Bir peygamber ancak dua edebiliyor ve dilersen azap edersin, dilersen bağışlarsın diyor. Yani illaki bağışla, bunları kurtarmalıyım bunlar benim ümmetim diyemiyor. Zira benden sonra onlar ne hale düştü benim bilgim yok sen daha iyi bilirsin diyor. Yani sen şunu mu bekliyorsun? Peygamber seni tanıyacak ve senin amellerine vakıf olacak ve seni kurtaracak. Peygamber tanımadan önce zaten Allah kuşatıcı ilmi ile her şeyini biliyor.

Bak iki ayet daha yazayım: “O gün, Rahmân'ın izin verdiği ve sözünden razı olduğu kimseden başkasının şefaati fayda vermez” (taha 109) “Onlar, Allah'ın razı olduğu kimseden başkasına şefaat etmezler.”(enbiya:28). Ancak Allah’ın razı olacağı kimse aracılık edebilir (tamam Allah peygamberden razı ama direk peygamber tüm ümmetine yapacak şeklinde ifade yok) ve Allah’ın razı olacağı kişiye edebilir. Yani öyle istediğine şefaat et ve onu kurtar mantığı yok. Bu iki ayet bile çarpık şefaat anlayışını çürütmede yeterli. 

Yine diyorum, bu konuya önce Kur’an ne diyor ve nasıl yaklaşıyor diye başlayacaksın, diğer türlü olmaz. Ardından rivayetlere bak, bak ama rivayetlerde de şefaati nakzeden rivayetler var. Onları da görmelisin. Ama birileri nasılsa senin gözünün önüne sadece “şefaatim ümmetimden büyük günahları olanlaradır” ve “Hz. Muhammedin kesin kabul edilecek bir dua hakkı var onu da ahirete bırakmış ve onu da ümmeti için kullanacak” nasıl da basite indirgenmiş mesele. Doğru değil.

Neden çarpık şefaat anlayışını düzeltmek istiyoruz? Bir kere bu sapma büyürse itikadi soruna yol açabilir. İkincisi de kişinin kendi ameline güvenmemesi onu amel yapmaya soğutur. Kendi kişisel sorumluluğu noktasında gevşeklik gösterir. Hele hele şefaati elde etmek için bol bol salavat çekmek gibi sadece dile indirgenen uygulamalar olursa... Hak, hukuk, dürüstlük, ıslahatçı olma, cihad, zulme karşı tavır gibi büyük salih ameller salavatın gölgesinde bırakılabiliyor. Şunu duydum resmen: “sünnet namazları da peygamberimizin şefaatine nail olmak için kılmalıyız”. Yahu böyle olur mu hiç? Sen Allah’ın astına peygamberimizi koyuyorsun. Olmaz. Niyet ettim Allah rızası için değil de sanki niyet ettim peygamberi razı etmek için gibi oluyor.

Dünyada insanlar arasındaki aracılığa benzetiyorsun. Yani bir işimizi halletmek için illaki araya hatırı sayılır birini koymak lazım mantığı. Allah’ın yanında da peygamberimizin hatırı sayılır o halde o bizi affettirsin. Kardeşim tamam da Allah zaten senin her şeyini biliyor. Her durumuna vakıf. Sen direk O’na yalvarsana. Kur’anın zaten en büyük isteği araya aracı koymadan Allah’a yalvarman, dua etmen, yalnızca Ondan istemen. Fatiha’da demiyor muyuz “yalnız sana kulluk eder ve yalnız senden yardım dileriz” o sana şah damarından daha yakın. O seni duyuyor. “Kullarım sana beni soracak olurlarsa ben onlara yakınım dualarına icabet ederim” buyuruyor Rabbimiz. Hem Peygamber seni hakkıyla tanımadan sana nasıl kefil olacak? Ama Allah zaten seni tanıyor. Ayetel kürsi de de var: O ellerinin arasındaki ve arkada bıraktığın her şeyi bilir. Aracıya gerek yok yani. Duanı kendin yapacaksın, amelini kendin işleyeceksin, tevbeni kendin yapacaksın. Yani sen evvela kendin var olacaksın, kendini ıslah edeceksin. Araya aracı koyarak ama kendini düzeltmeden kurtulacağını sanıyorsan vay haline. O bu dünyada insanlar arasında geçer ama ahirette Allah için geçerli olur mu hiç?

Konuşma dili ile yazdım. Daha samimi ve meramımı ifade etmek adına. İnşaallah anlatabilmişimdir. Yıllardır Kur’an okumalarımız neticesinde bu algının acilen düzeltilmesi gerektiği kanaatindeyim. Dikkat edilmezse itikadi probleme de dönüşebilir. Zira ilk Hristiyanlar İsa’ya Allah’ın oğlu demiyorlardı ama sonradan sapma olunca oğul demeye başladılar. Bu tehlike bizim için de geçerli. Yahudiler kendilerini Allah’ın sevgili çocukları gibi görüyor. E biz de muhammed ümmetiyiz kurtuluş garanti diyoruz. O zaman tek günahkar kalıyor geriye onlar da Mekkeli müşrikler. Bu mu yani?

Unutmadan İslam alimlerinin ürettiği güzel bir terkip var: havf ve reca. Yani korku ile umut arasında olmak. Bu da çarpık şefaat anlayışına darbe vuruyor. Bunu da eklemiş olayım. Selam ve dua ile